Indien er sprake is van een enig aandeelhouder dan wel alle aandeelhouders het eens zijn, leidt het nemen van een besluit tot uitkering of reservering niet tot problemen. Indien je twee of meer aandeelhouders hebt die elkaar nodig hebben om een dergelijk besluit te nemen, kan dit leiden tot een impasse in de besluitvorming waar een oplossing voor gevonden moet worden waar deze aandeelhouders zich in kunnen vinden. De situatie is anders indien één of meer grotere aandeelhouders c.q. houders van prioriteitsaandelen -waaraan specifieke zeggenschapsrechten zijn verbonden- met hun meerderheid van stemmen een besluit nemen waar één of meer minderheidsaandeelhouders zich niet in kunnen vinden. Kunnen de minderheidsaandeelhouders dit dan tegenhouden? Een eerste conclusie lijkt te zijn: ‘de meeste stemmen gelden, jammer, maar helaas'. Alhoewel het vaak op deze conclusie uitkomt is dit niet zonder meer het geval. Zoals zo vaak in ons recht geldt ook hier weer dat de omstandigheden van het geval bepalend zijn.

Minderheidsaandeelhouders
In november 2011 heeft het Hof Amsterdam arrest gewezen in een zaak tussen een aantal (vertegenwoordigers van) minderheidsaandeelhouders en de houder van prioriteitsaandelen in KLM omtrent bovengenoemd onderwerp. Zoals bekend heeft Air France in 2004 een openbaar bod uitgebracht op alle beursgenoteerde aandelen in KLM en zo een groot deel van deze aandelen in handen gekregen. Echter, een klein belang is niet aangeboden en derhalve in handen gebleven van verschillende (minderheids-)aandeelhouders.
In de zomer van 2008 besluit de vergadering van prioriteitsaandelen van KLM tot reservering van nagenoeg alle winst om de reserves van de vennootschap te versterken. In dit besluit kunnen de minderheidsaandeelhouders zich niet vinden en zij eisen vernietiging van dit besluit bij de rechtbank. De minderheidsaandeelhouders voeren hiervoor onder meer aan dat zij als minderheidsaandeelhouders, voor wie geldt dat verkoop van de aandelen nagenoeg onmogelijk is, een extra zwaarwegend belang hebben bij een redelijk dividend en dat er een bijzondere zorgplicht jegens hen in acht moet worden genomen door de meerderheidsaandeelhouders. Met andere woorden, zij beroepen zich op vernietiging van het besluit nu dit in strijd zou zijn met de redelijkheid en billijkheid die een vennootschap en de betrokkenen bij een vennootschap jegens elkaar in acht dienen te nemen. In dit kader merken wij op dat een besluit inderdaad vernietigbaar is indien dit in strijd is met de redelijkheid en billijkheid die van toepassing is op het gedrag van de vennootschap en degenen die daarbij zijn betrokken jegens elkaar.

Redelijkheid en billijkheid
De rechtbank stelt de minderheidsaandeelhouders in het ongelijk en wijst de vordering af. De rechtbank stelt voorop dat iedere aandeelhouder zijn stemrecht naar eigen goeddunken kan uitoefenen. Deze vrijheid wordt echter wel begrensd door de redelijkheid en billijkheid. De prioriteitsaandeelhouder moet er volgens de rechtbank voor waken dat de belangen van de minderheidsaandeelhouders in het licht van de relevante omstandigheden ‘niet in onaanvaardbare mate in het gedrang komen'.
De rechtbank oordeelt dat de minderheidsaandeelhouders niet onevenredig in hun belangen zijn geschaad en dat de prioriteitsaandeelhouder in redelijkheid tot zijn besluit heeft kunnen komen.

Ruime beoordelingsvrijheid
Ook het Hof Amsterdam komt tot dit oordeel en geeft aan dat de prioriteitsaandeelhouder een ruime mate van beoordelingsvrijheid moet worden gegund, waarbij wel geldt dat alle betrokken belangen afgewogen moeten worden. Voorts stelt het Hof dat zij slechts de ruimte heeft om te toetsen of er in redelijkheid geen verdedigbare argumenten waren voor het besluit tot reservering en dat onvoldoende is gesteld door de minderheidsaandeelhouders dat de argumenten voor reservering in redelijkheid niet valide waren. Het Hof geeft hierbij nog aan dat het desbetreffende besluit tot reservering en daarmee vaststelling van het dividend niet met een beroep op de redelijkheid en billijkheid kan worden aangetast enkel omdat over de juistheid van het besluit verschillend kan worden gedacht of omdat er in enig opzicht beter te verantwoorden en wellicht voor de minderheidsaandeelhouders wenselijkere alternatieven voorhanden zijn.

Meerdere stemmen gelden niet altijd
Kortom, de rechter toetst slechts marginaal of een (dergelijk) besluit in strijd is met de redelijkheid en billijkheid en hier zal niet snel sprake van zijn. Dit is uiteraard anders indien er geen valide argumenten zijn voor een besluit van een meerderheidsaandeelhouder waardoor een minderheidsaandeelhouder onevenredig hard wordt getroffen. Dus de vlieger dat ‘de meeste stemmen gelden‘ gaat niet altijd op.

Auteurs: Frank Zandee en Bart Wolters (Holland Van Gijzen advocaten en notarissen)

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Tijdschrift Controlling.

terug signaleringarchief doorsturen printbare versie