Dit voorbeeld behelst een aantal zaken die van belang zijn in de professionele uitvoering van je werk als controller. Is het bijvoorbeeld realistisch dat je in de gegeven tijd een betrouwbare kostprijscalculatie kunt maken, die recht doet aan het belang ervan? Daarnaast speelt mee dat je wellicht beïnvloed wordt door je relatie met je collega's en het feit dat een deel ervan mogelijk boventallig verklaard wordt. Je kunt ook moeilijk intern collegiaal overleg voeren over de haalbaarheid van de opdracht omdat niet iedereen binnen je organisatie op de hoogte is van de plannen van de directie en er wordt natuurlijk discretie van je verwacht in de functie die je uitoefent.
De casus omvat hiermee ethische overwegingen op het gebied van zowel objectiviteit (relatie met collega's), professionaliteit en deskundigheid (tijd en beschikbare middelen) en geheimhouding (discretie ten opzichte van je collega's).

Overleg
Het is belangrijk dat je in overleg gaat met je lijnmanager en wellicht de cfo/senior controller van de onderneming om aan te geven wat mogelijk is en welke beperkingen en risico's er zitten aan de werkzaamheden die je in zo een korte tijd kunt uitvoeren. Je kunt de opdracht zoals deze  voorligt met de beschikbare middelen niet binnen de tijd uitvoeren. Je kunt wel een eerste verkenning opstellen. Hierbij geef je aan hoeveel tijd je nog nodig hebt om de voorgenomen beslissing van de directie van een advies te voorzien op basis van tijd en middelen die je nodig hebt om tot een gedegen advies te komen.

Druk
De casus geeft aan dat er druk op je wordt uitgeoefend. Dit kunnen verschillende soorten* van druk zijn:

• populariteit: wat anderen graag willen dat u doet, bewust van de sociale context;
• winstoogmerk: financiële indicatoren van de organisatie;
• carrière en status: uw loopbaan binnen de organisatie.

Alle drie de vormen van druk zijn van toepassing op de casus, maar per persoon kan verschillend zijn wat het zwaarst weegt en wat leidt tot gevoeligheid om van uw ethische voorkeursgedrag af te wijken.

Als bijvoorbeeld je carrière voor jou het belangrijkst is dan zul je eerder de omschreven taak aanvaarden dan als je het erg belangrijk vindt om populair te zijn bij je collega's. Het is goed om je bewust te zijn van de mate waarin deze drukfactoren voor jou van belang zijn bij het maken van beslissingen. Er wordt altijd druk uitgeoefend, van belang is dat je dit onderkent en wegen weten te vinden om hier mee om te gaan en de dilemma's daarvan bespreekbaar maakt.

Vanuit professioneel handelen is het ook mogelijk om voor te stellen dit werk door een externe partij te laten doen die voldoende resources beschikbaar heeft. Het bijkomende voordeel hiervan is dat deze partij geen relatie heeft met je collega's en daarmee makkelijker onbevooroordeeld tot een calculatie kan komen.
Mocht dit geen gehoor krijgen bij je  direct leidinggevende, dan kan je altijd escaleren naar een hoger niveau of vertrouwenspersoon Dit is uiteraard wel lastig omdat je daarmee voorbij gaat aan je direct leidinggevende. Daarom is het erg belangrijk dat je in ieder geval zaken documenteert zodat je altijd de stappen die je genomen hebt na kunt gaan, inclusief de overwegingen die meegespeeld hebben.
Naar mijn mening is het nou eenmaal zo dat beslissingen vaak genomen moeten worden onder enorme tijdsdruk. Als controller kun je daarvoor niet weglopen. Wat je kunt doen is duidelijk maken wat de risico's en beperkingen zijn en een weg vinden om de druk beter te kunnen managen. Vind je dit te moeilijk? If you can't stand the heat: get out of the kitchen!

Auteur: drs. R.R. Meeder RA, voorzitter ledengroep bestuur Accountants in Business van de NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants)

Dit artikel is eerder verschenen in Tijdschrift Controlling

*Druksoorten refereren aan die gemeten in het self assessment van de verplichte training beroepsethiek voor accountants in business.

terug artikelarchief doorsturen printbare versie